شفعه

تملّك قهرى مال ديگرى امرى است استثنايى و خلاف قاعده. پس، بايد ضرورتى آن را ايجاب كند و شرايطى جمع شود تا قانونگذار حق چنين اقدامى را به شخصى بدهد. به بيان ديگر، چون اخذ به شفعه از صلاحيت‌هاى عمومى نيست، امكان استفاده از آن بايد به‌وسيله «اعطاء حق ويژه» به‌وجود آيد. «اخذ به شفعه» در واقع مرحله اجراى «حق شفعه» است و همه اعتبار و نفوذ خود را از آن حق مى‌گردد.

فصل مربوط به «حق شفعه» را در چهار مبحث اصلى مطالعه مى‌كنيم

مبحث اوّل، به مفهوم و اوصاف اين حق اختصاص دارد؛

مبحث دوم، ناظر به ايجاد حق است كه، چون چهره استثنايى دارد، بايد از شرايطى سخن گفت كه اعطاى آن را ايجاب مى‌كند؛

مبحث سوم به اجراى حق مى‌پردازد و قواعد آن با «اخذ به شفعه» ارتباط نزديكترى دارد.

مبحث چهارم، ويژه طرح مباحث مربوط به زوال حق است، خواه ارادى و نتيجه اسقاط شفيع باشد يا قهرى.

وصیت

دشوارى شناخت وصيت در تنوّع تصرفهايى است كه شخص براى زمان بعد از مرگ خود مى‌كند. اين گروه از تصرفها، بر خلاف آنچه در نخستين نگاه به نظر مى‌رسد، از يك سنخ نيستند و ماهيت و اوصاف گوناگون دارند. پس، نبايد وصيت را شكل ويژه‌اى از اعمال حقوقى، همانند بيع يا اجاره يا قرض و هبه، پنداشت وصيت ممكن است حاوى تمليك و تعهد و ابراء و سرپرستى كودكان و سفارشهاى اخلاقى و تأسيس بنيادهاى علمى و خيريّه و بسيارى امور ديگر باشد. همچنين، ممكن است عملى كه وصيت ناميده مى‌شود تصرف مستقيم در اموال باشد يا دستور به وصى يا وارث براى انشاء اعمال حقوقى. وسيله تصرف هم مى‌تواند عقد باشد (مانند هبه و وقف) يا ايقاع (مانند ابراء).

مطالب اصلى آن را در چند فصل مطرح مى‌‌‌سازيم

1. فصل نخست، ويژه شرايط انعقاد و نفوذ وصيت است؛

2. فصل دوم، به رجوع از وصيت كه وسيله شايع انحلال ارادى آن است مى‌پردازد؛

3. فصل سوم، جاى طرح مسائل مربوط به اجراى وصيت و از جمله نصب وصى و احكام اثبات وصيت است.

واژه «ارث» در قانون مدنى به چند معنى به‌كار رفته كه به هم نزديك است

1. گاه به معنى مال يا حقى است كه پس از مرگ شخص به بازماندگان او مى‌رسد در اين معنى واژه ارث مرادف با ميراث است؛ چنان‌كه فقيهان نيز كتاب ارث را «ميراث» و «مواريث» نيز ناميده‌اند. واژه «فريضه» به‌ معنى سهمى كه به وارثان مى‌رسد، با اين مفهوم ارث پيوند نزديك دارد؛ به‌همين جهت در فقه هم «كتاب فرائض» مرادف با كتاب مواريث است.

2. گاه ديگر به‌معنى استحقاق بازماندگان شخص بر دارايى او است براى مثال، در ماده 861 ق.م. مى‌خوانيم «موجب ارث دو امر است نسب و سبب» و مى‌توان عبارت قانون را چنين تعبير كرد كه، آنچه سبب استحقاق وارثان مى‌شود، نسب و سبب است. همچنين مفهوم ارث در عبارت ماده 867 ق.م. كه اعلام مى‌كند «ارث به موت حقيقى يا به موت فرضى مورث تحقق پيدا مى‌كند» با اين تعبير متناسب است. در واقع، ارث در اين دو ماده به معنى مصدرى (ارث بردن) به كار رفته است.

در آثار پاره‌اى از استادان ارث به‌معنى «انتقال قهرى تركه به وارثان» آمده است.

فهرست‌ عنوان‌هاي‌ اصلي‌

فصل‌ اوّل‌ حــق‌ شفعـه‌ 13

مبحث‌ اوّل‌ مفهوم‌ و اوصاف‌ حق‌ 15

مبحث‌ دوم‌ شرايط‌ ايجاد حق‌ 21

مبحث‌ سوم‌ اجراي‌ حق‌ 30

مبحث‌ چهارم‌ زوال‌ ح ق‌ 37

فصل‌ دوم‌ اخذ به‌ شفعه‌ 43

مبحث‌ اوّل‌ تملك‌ مبيع‌ از خريدار 47

مبحث‌ دوم‌ دعواي‌ اخذ به‌ شفعه‌ 54

وصيّـت‌ 63

فصل‌ نخست‌ انعقاد و شرايط‌ نفوذ وصيت‌ 71

مبحث‌ اوّل‌ انعقاد و شرايط‌ صحت‌ 73

گفتار نخست‌ انعقاد وصيت‌ 73

گفتار دوم‌ شرايط‌ صحت‌ و نفوذ وصيت‌ 81

فصل‌ دوم‌ رجوع‌ از وصيت‌ 97

مبحث‌ نخست‌ قواعد عمومي‌ 98

مبحث‌ دوم‌ رجوع‌ ضمني‌ 101

فصل‌ سوم‌ اجراي‌ وصيت‌ 107

مبحث‌ نخست‌ جايگاه‌ وصيت‌ در تركه‌ 109

مبحث‌ دوم‌ مدير اجرا، وصّي‌ 114

گفتار نخست‌ قواعد عمومي‌ 114

گفتار دوم‌ تنظيم‌ روابط‌ مديران‌ و تقسيم‌ كار بين‌ آنان‌ 119

مبحث‌ سوم‌ اثبات‌ وصيت‌ ـ شكلهاي‌ وصيتنامه‌ 123

گفتار نخست‌ قواعد عمومي‌ تنظيم‌ وصيتنامه‌ 125

گفتار دوم‌ وصيتنامه‌ در موارد غيرعادي‌ (اضطراري‌) 133

ارث‌ 137

فصل‌ اوّل‌ تحقـق‌ ارث‌ 157

مبحث‌ اوّل‌ زمان‌ تحقق‌ 160

گفتار نخست‌ ـ مرگ‌ مورث‌ 160

گفتار دوم‌ ـ اثبات‌ فوت‌ در حالت‌ توارث‌ 163

مبحث‌ دوم‌ مكان‌ تحقق‌ ارث‌ 172

فصل‌ دوم‌ اسباب‌، شرايط‌ و موانع‌ 175

مبحث‌ اوّل‌ قرابت‌ 178

گفتار نخست‌ ـ قرابت‌ نسبي‌ 179

گفتار دوم‌ ـ قرابت‌ سببي‌ 202

گفتار سوم‌ ـ حكومت‌ در تركة‌ بي‌وارث‌ (ارث‌ عام‌) 206

گفتار چهارم‌ ـ اجتماع‌ اسباب‌ 208

گفتار پنجم‌ ـ آيين‌ احراز و اثبات‌ قرابت‌ 210

مبحث‌ دوم‌ شرايط‌ ارث‌ 214

گفتار نخست‌ ـ وجود وارث‌ 216

گفتار دوم‌ ـ اهليت‌ و صلاحيت‌ تملك‌ ميراث‌ 219

مبحث‌ سوم‌ موانع‌ ارث‌ (بي‌لياقتي‌ وارث‌) 228

گفتار نخست‌ ـ قتل‌ مورث‌ 229

گفتار دوم‌ ـ كفر 237

فصل‌ سوم‌ اداره‌ و انتقال‌ تركه‌ 241

مبحث‌ اوّل‌ تركيب‌ و تصفية‌ تركه‌ 244

گفتار نخست‌ ـ تركيب‌ تركه‌ 245

گفتار دوم‌ ـ تصفية‌ تركه‌ 256

مبحث‌ دوم‌ تملك‌ وارثان‌ 264

گفتار نخست‌ ـ وضع‌ حقوقي‌ تركه‌ در دوران‌ انتقالي‌ 264

گفتار دوم‌ ـ اثر قبول‌ و رد تركه‌ 271

فصل‌ چهارم‌ تقسيم‌ تركه‌ و سهام‌ وارثان‌ 283

مبحث‌ اوّل‌ ارث‌ به‌ فرض‌ 286

گفتار نخست‌ ـ قواعد عمومي‌ تقسيم‌ 286

گفتار دوم‌ ـ فرض‌ بران‌ 290

گفتار سوم‌ ـ فرضها، سهام‌ معين‌ 292

مبحث‌ دوم‌ ارث‌ به‌ نسب‌ 294

گفتار نخست‌ ـ سهم‌ وارثان‌ در طبقة‌ اوّل‌ 295

گفتار دوم‌ ـ سهم‌ وارثان‌ در طبقة‌ دوم‌ 300

گفتار سوم‌ ـ سهم‌ وارثان‌ در طبقة‌ سوم‌ 304

مبحث‌ سوم‌ ارث‌ به‌ سبب‌؛ ميراث‌ همسر 311

گفتار نخست‌ ـ قواعد مشترك‌ توارث‌ 312

گفتار دوم‌ ـ ميراث‌ شوهر 318

گفتار سوم‌ ـ ميراث‌ زن‌ 321

مبحث‌ چهارم‌ آيين‌ تقسيم‌ تركه‌ به‌ نسبت‌ سهام‌ 331

فهرست‌ تحليلي‌ مطالب‌ 337

ایمیل گیرنده پیام:

افزودن متن دلخواه: